#សិក្សាបិដក៤២
[៥] អនុសោតសូត្រ (បុគ្គល ៤ ពួក)
ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គល ៤ ពួកនេះ រមែងមាននៅក្នុងលោក។ បុគ្គល ៤ ពួក តើដូចម្តេចខ្លះ៖
១. អនុសោតគាមី បុគ្គលោ (បុគ្គលមានដំណើរទៅបណ្តោយតាមខ្សែទឹក)៖ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គលពួកខ្លះ ក្នុងលោកនេះ តែងសេពកាមទាំងឡាយផង តែងធ្វើអំពើអាក្រក់ផង។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះហៅថា បុគ្គលមានដំណើរទៅបណ្តោយតាមខ្សែទឹក (គឺបណ្តោយតាមខ្សែទឹកនៃកិលេស)។
២. បដិសោតគាមី បុគ្គលោ (បុគ្គលមានដំណើរទៅច្រាសខ្សែទឹក)៖ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គលពួកខ្លះក្នុងលោកនេះ មិនសេពកាមទាំងឡាយផង មិនធ្វើអំពើអាក្រក់ផង តែជាអ្នកប្រកបដោយទុក្ខនិងទោមនស្ស មានមុខទទឹកដោយទឹកភ្នែកទួញយំ ខំប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌ឱ្យបរិបូណ៌ បរិសុទ្ធ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះហៅថា បុគ្គលមានដំណើរទៅច្រាសខ្សែទឹក (គឺច្រាសទិសដៅនៃកិលេស)។
៣. ឋិតត្តោ បុគ្គលោ (បុគ្គលមានសភាពជាអ្នកឈរនៅ)៖ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គលពួកខ្លះ ក្នុងលោកនេះ ជា ឧបបាតិកៈ (ព្រះអនាគាមី) បរិនិព្វានក្នុងលោកនោះ មានការមិនបានត្រឡប់ចាកលោកនោះជាធម្មតា ព្រោះអស់ទៅនៃឱរម្ភាគិយសញ្ញោជនៈទាំង ៥។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះហៅថា បុគ្គលមានសភាពជាអ្នកឋិតនៅ (ឈប់អណ្តែតតាមខ្សែទឹកនៃវដ្តៈ)។
៤. តិណ្ណោ បារគតោ ថលេ តិដ្ឋតិ ព្រាហ្មណោ (បុគ្គលបានឆ្លងទៅដល់ត្រើយនាយហើយ ជាព្រាហ្មណ៍ឋិតនៅលើគោក)៖ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គលពួកខ្លះ ក្នុងលោកនេះ បានធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវ ចេតោវិមុត្តិ និងបញ្ញាវិមុត្តិ ដែលមិនមានអាសវៈ ព្រោះអស់ទៅនៃអាសវៈទាំងឡាយ ដោយប្រាជ្ញាដ៏ឧត្តមខ្លួនឯងហើយ សម្រេចសម្រាន្តនៅក្នុងបច្ចុប្បន្ននេះ (គឺព្រះអរហន្ត)។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះហៅថា បុគ្គលបានឆ្លងទៅដល់ត្រើយនាយហើយ ជាព្រាហ្មណ៍ឋិតនៅលើគោក។
ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គល ៤ ពួកនេះឯង រមែងមាននៅក្នុងលោក។
គាថាពន្យល់
‘‘យេ កេចិ កាមេសុ អសញ្ញតា ជនា,
អវីតរាគា ឥធ កាមភោគិនោ;
បុនប្បុនំ ជាតិជរូបគាមិ តេ,
តណ្ហាធិបន្នា អនុសោតគាមិនោ។’’
ជនទាំងឡាយណានីមួយ មិនសង្រួមក្នុងកាមទាំងឡាយ មិនបានប្រាសចាករាគៈ ជាអ្នកបរិភោគកាមក្នុងលោកនេះ ជនទាំងនោះឯង តែងចូលទៅកាន់ជាតិនិងជរាជារឿយៗ ត្រូវតណ្ហាគ្របសង្កត់ ឈ្មោះថា ជាអ្នកមានដំណើរទៅបណ្តោយតាមខ្សែទឹក។
‘‘តស្មា ហិ ធីរោ ឥធុបដ្ឋិតស្សតី,
កាមេ ច បាបេ ច អសេវមានោ;
សហាបិ ទុក្ខេន ជហេយ្យ កាមេ,
បដិសោតគាមីតិ តមាហុ បុគ្គលំ។’’
ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលអ្នកមានប្រាជ្ញាក្នុងលោកនេះ ជាអ្នកមានសតិតម្កល់ខ្ជាប់ មិនសេពកាមទាំងឡាយផង មិនធ្វើនូវអំពើអាក្រក់ទាំងឡាយផង តែជាអ្នកប្រកបដោយទុក្ខ លះបង់កាម ទើបអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយហៅបុគ្គលនោះថា ជាអ្នកមានដំណើរទៅច្រាសខ្សែទឹក។
‘‘យោ វេ កិលេសានិ បហាយ បញ្ច,
បរិបុណ្ណសេខោ អបរិហានធម្មោ;
ចេតោវសិប្បត្តោ សមាហិតិន្ទ្រិយោ,
ស វេ ឋិតត្តោតិ នរោ បវុច្ចតិ។’’
ជនណា លះបង់នូវកិលេសទាំង ៥ (សញ្ញោជនៈ) មានការសិក្សាបរិបូណ៌ហើយ មានសភាពមិនបានសាបសូន្យ ជាអ្នកដល់នូវការស្ទាត់ជំនាញដោយចិត្ត មានឥន្ទ្រិយតម្កល់មាំ ជននោះឯង ហៅថា មានសភាពជាអ្នកឋិតនៅ។
‘‘បរោបរា យស្ស សមេច្ច ធម្មា, វិធូបិតា អត្ថគតា ន សន្តិ;
ស វេ មុនិ វុសិតព្រហ្មចរិយោ, លោកន្តគូ បារគតោតិ វុច្ចតិ”។
ធម៌ទាំងឡាយដ៏ឧត្តមនិងលាមក ដែលខ្លួនបានត្រាស់ដឹងហើយ បានកម្ចាត់ចោលហើយ ដល់នូវសេចក្តីវិនាសទៅមិនមានដល់បុគ្គលណា បុគ្គលនោះហៅថា អ្នកចេះចប់នូវត្រៃវេទ (វិជ្ជា ៣) មានមគ្គព្រហ្មចរិយៈនៅស្រេចហើយ ដល់នូវទីបំផុតនៃត្រៃលោក ដល់នូវត្រើយហើយ។
