«ចរិត ៦ យ៉ាង» ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា
នៅក្នុងគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គ បានបែងចែកទំនោរចិត្ត ឬលក្ខណៈបុគ្គលិកលក្ខណៈរបស់មនុស្សចេញជា **៦ ប្រភេទ**
១. រាគចរិត ជាមនុស្សស្រឡាញ់ភាពស្រស់ស្អាត ភាពប្រណិត របស់របរមានរបៀបរៀបរយ និងមានសោភ័ណភាព។ ចរិតនេះស្តែងចេញតាមរយៈកិរិយាមាយាទរទន់ភ្លន់ និយាយស្តីផ្អែមល្ហែម ចូលចិត្តសិល្បៈ ការតុបតែងខ្លួន និងការរស់នៅបែបស៊ីវិល័យ។
* **ចំណុចអវិជ្ជមាន៖** ងាយនឹងជាប់ជំពាក់ក្នុងរូប សំឡេង ក្លិន រស និងការប៉ះពាល់ (កាមគុណ)។ មានចិត្តលោភលន់ ច្រណែន និងពិបាកដកចិត្តចេញពីរបស់ដែលខ្លួនស្រឡាញ់។
២. ទោសចរិត ជាមនុស្សចិត្តក្តៅ ហ្មត់ចត់ មានវិន័យខ្ពស់ ចូលចិត្តភាពត្រង់ទៅត្រង់មក និងមានការប្រុងប្រយ័ត្នខ្លាំង។ មនុស្សប្រភេទនេះធ្វើអ្វីលឿន រហ័សរហួន និងមិនចូលចិត្តភាពមិនច្បាស់លាស់។
* **ចំណុចអវិជ្ជមាន៖** ឆាប់ខឹង មួម៉ៅ ងាយទាស់ចិត្តនឹងរឿងបន្តិចបន្តួច ចូលចិត្តចាប់កំហុសអ្នកដទៃ មានចិត្តរឹងរូស និងងាយបង្កើតគំនុំ។
៣. មោហចរិត ជាមនុស្សដែលមាន ចិត្តមិននឹងនរ ងាយជឿពាក្យសម្តីអ្នកដទៃដោយមិនបានពិចារណាវែងឆ្ងាយ ឬច្រើនតែធ្វើតាមគេឯង។
* **ចំណុចអវិជ្ជមាន៖** មានការយល់ដឹងយឺតយ៉ាវ ងងុយដេកច្រើន ខ្ជិលច្រអូស មិនសូវមានភាពជឿជាក់លើខ្លួនឯងក្នុងការសម្រេចចិត្ត និងងាយធ្លាក់ក្នុងសេចក្តីវង្វេង ឬការភ័យខ្លាច។
៤. សទ្ធាចរិត ជាមនុស្សមានចិត្តទន់ភ្លន់ អាណិតអាសូរអ្នកដទៃ ចូលចិត្តធ្វើបុណ្យទាន ធ្វើទាន និងមានការគោរពកោតក្រែងខ្ពស់ចំពោះព្រះរតនត្រ័យ គ្រូអាចារ្យ ឬអ្នកមានគុណធម៌។
* **ចំណុចអវិជ្ជមាន៖** បើកាលណាខ្វះបញ្ញាក្នុងការពិចារណា ងាយនឹងធ្លាក់ទៅក្នុង «សទ្ធាចរិតងងឹតងងល់» គឺងាយចាញ់បោកគេតាមរយៈការបន្លំជំនឿ ឬជឿលើរឿងអបិយជំនឿគ្មានហេតុផល។
៥. ពុទ្ធិចរិត ជាមនុស្សស្រឡាញ់ការពិត ចូលចិត្តរៀនសូត្រ វិភាគ វែកញែករកហេតុនិងផល។ មិនងាយជឿអ្វីមួយដោយងាយៗនោះទេ លុះត្រាតែមានភស្តុតាង ឬឆ្លងកាត់ការពិសោធន៍ច្បាស់លាស់។
* **ចំណុចអវិជ្ជមាន៖** បើគិតច្រើនហួសហេតុ អាចក្លាយជាមនុស្សមានអំនួតលើចំណេះដឹងខ្លួនឯង (មានមានះខ្ពស់) ឬក្លាយជាមនុស្សតក្កវិជ្ជាជ្រុល ដែលមើលរំលងរឿងមនោសញ្ចេតនា និងសេចក្តីសុខផ្លូវចិត្ត។
៦. វិតក្កចរិត ជាមនុស្សដែលមានការគិតរហ័ស មានគំនិតច្នៃប្រឌិតខ្ពស់ និងចូលចិត្តរៀបចំផែនការ។ តែងតែមើលឃើញលទ្ធផល ឬបញ្ហាច្រើនទិដ្ឋភាពមុននឹងធ្វើអ្វីមួយ។
* **ចំណុចអវិជ្ជមាន៖** ងាយធ្លាក់ក្នុងសេចក្តីសង្ស័យ រារែក មិនហ៊ានសម្រេចចិត្ត ព្រួយបារម្ភហួសហេតុពីអនាគត និងគិតរឿងដដែលៗមិនចេះចប់មិនចេះហើយ រហូតធ្វើ
រហូតធ្វើឱ្យកើតស្ត្រេស។
